Gökyüzüne Bakan O Çocuk: Evrenin Sonsuzluğuna Yolculuk
Bilim, astronomi, kozmoloji ve insanın bitmeyen merakı
Kendimi bildim bileli gökyüzüne hayranım. Ne zaman ona baksam tüm dertlerimi unuturum ve içim ferahlar. Hele o gökteki milyonlarca yıldız bir muamma gibi gelir bana. Sanki her biri, henüz kimsenin çözemediği bir sırrı saklıyor, keşfedilmeyi bekleyen başka dünyaların haberini taşıyor. Çocukluğumda ablamın bize yıldızların yerini bulmayı öğrettiğini hatırlıyorum. O zamanlar Avcılar’daki evimizin kocaman bahçesinden Büyük Ayı’yı, Küçük Ayı’yı ve daha pek çok yıldızı görürdük. Gökyüzünde ışıklı bir cisim görsek, “Ah, işte uzaylılar geliyor!” derdik. Ne güzel çocuklardık biz; ben, ablam, kardeşim… Gökyüzüne, bilime hayran, okumaya, araştırmaya hevesli. Merakımızın sınırları yoktu. Belki de farkında olmadan evrenin sonsuz sorularıyla ilk tanışmamızdı o geceler.

Yıllar geçtikçe yıldızlara, gezegenlere olan merakım daha da arttı. Dahası, hayatıma yeni ve ilginç kavramlar girdi: karanlık madde, karanlık enerji, kara delikler, solucan delikleri, uzay-zamanın eğriliği ve zamanda yolculuk… Kimileri gözlemlerle varlığı doğrulanmış fiziksel gerçeklerdi; kimileri ise matematiksel kuramların izin verdiği, ancak henüz gözlemsel kanıtı bulunmayan olasılıklar.
Tekrar dünyaya gelme şansını elde etseydim, sanırım kendimi kâinatı anlamaya adardım. Yine de bu tutkudan vazgeçmiş değilim. Şimdi de zaman buldukça belgeseller izliyor, kitaplar okuyorum. Fizik konusunda deha olarak gördüğüm kardeşime bitmek bilmeyen sorular soruyorum. Bazen aldığım bir cevap, zihnimde yeni on sorunun kapısını açıyor.
Beni en çok heyecanlandıran ise evrenin büyüklüğü, sürekli genişlemesi, sayısız galaksi, bu galaksilerin içinde milyarlarca yıldız ve muhtemelen onların çevresinde dolanan akıl almaz sayıda gezegen bulunması. Her yıldız bizim Güneş’imiz gibi bir gök cismi; kimisi ondan çok daha büyük, kimisi daha küçük, kimisi ise yaşam döngüsünü çoktan tamamlamış.
Gelin, şöyle bir evrenin boyutlarına bakalım. Ama önce zihnimizi günlük yaşamımızın alışıldık ölçülerinden biraz uzaklaştıralım. Çünkü burada kilometreler bile yetersiz kalıyor.
Bilim insanlarının güncel kozmolojik modeline göre evren yaklaşık 13,8 milyar yaşında. Gözlemlenebilir evrenin çapı ise yaklaşık 92 milyar ışık yılı. Bir ışık yılının, ışığın boşlukta bir yılda katettiği yaklaşık 9,46 trilyon kilometrelik mesafe olduğunu düşünürsek, karşımıza çıkan büyüklüğü hayal etmekte bile zorlanırız. Üstelik 92 milyar ışık yılı, evrenin tamamının boyutu değil; yalnızca bugün gözlemleyebildiğimiz bölümünün yaklaşık çapı. Evrenin gerçekten sonsuz olup olmadığını henüz bilmiyoruz [1].

Şimdi biraz daha yakına, içinde bulunduğumuz Samanyolu Galaksisi’ne bakalım. Samanyolu’nun diskinin çapı yaklaşık 100.000 ışık yılı; içinde 100 ila 400 milyar arasında yıldız bulunduğu tahmin ediliyor. Güneş’imiz de bu yıldızlardan yalnızca biri. Güneş Sistemi’nin Samanyolu merkezi etrafındaki bir turunu tamamlaması yaklaşık 230 milyon yıl sürüyor [13].
Yani Dünya üzerinde insanlık tarihi boyunca yaşanmış bütün medeniyetler, kozmik ölçekte küçücük bir zaman aralığına sığıyor [2].
Peki, Samanyolu evrende ne kadar yer kaplıyor? Gözlemlenebilir evrende yüz milyarlarca, bazı araştırmalara göre bir trilyon mertebesinde veya daha fazla galaksi bulunabileceği düşünülüyor. Bu sayı kesin değil; çünkü çok küçük, çok sönük ve çok uzak galaksileri belirlemek son derece güç. Her galaksi Samanyolu kadar yıldız içermiyor. Yine de toplam yıldız sayısının akıl almaz büyüklükte olduğu tartışmasız.
Düşünsenize… Çocukluğumuzda bahçemizden hayranlıkla seyrettiğimiz o yıldızlar, aslında Samanyolu’nun küçücük bir parçasıydı. Biz başımızı kaldırıp gökyüzüne bakarken, göremediğimiz milyarlarca yıldız ve sayısız galaksi de varlığını sürdürüyordu. Ve insan bütün bunların karşısında ister istemez soruyor: Biz bu muazzam yapının neresindeyiz?
Evrenin en büyüleyici özelliklerinden biri de durağan olmaması. Galaksiler hareket ediyor, birbirleriyle etkileşime giriyor, birleşiyor; büyük ölçeklerde ise evrenin kendisi genişliyor.
Peki, evrenin genişlediğini ne zaman ve nasıl keşfettik? Bu sorunun cevabı, bilim tarihinin en önemli gelişmelerinden birine uzanıyor. 1912’den itibaren astronom Vesto Slipher, uzak gök cisimlerinin ışık tayflarını inceleyerek çoğunun bizden uzaklaşıyor gibi göründüğünü belirledi. 1922’de Aleksandr Friedmann, Einstein’ın genel görelilik denklemlerinin genişleyen bir evrene izin verdiğini matematiksel olarak ortaya koydu. 1927’de Belçikalı fizikçi ve astronom Georges Lemaître, evrenin genişlemesini açıklayan bir model geliştirdi ve galaksilerin uzaklıklarıyla uzaklaşma hızları arasındaki ilişkiyi ortaya koydu. 1929 yılında ise Edwin Hubble’ın galaksi uzaklıkları ile tayfsal kırmızıya kayma verilerini karşılaştıran çalışması, evrenin genişlediğine ilişkin gözlemsel kanıtları güçlendirdi. Böylece bugün Hubble–Lemaître Yasası olarak bildiğimiz kozmolojinin temel ilişkilerinden biri bilim tarihine yerleşti [3].
Buradaki en önemli ipucu, kırmızıya kayma olarak adlandırılan olaydı. Işık, elektromanyetik bir dalgadır. Evren genişledikçe çok uzak galaksilerden bize doğru yol alan ışığın dalga boyu da uzar. Bu uzama, tayf çizgilerinin daha uzun, yani kırmızıya yakın dalga boylarına kayması şeklinde gözlemlenir. Bilim insanları bu değişimi ölçerek evrenin geçmişte nasıl genişlediğine ilişkin bilgiler elde ederler.
Bunu anlamak için üzerinde noktalar bulunan bir balon hayal edebilirsiniz. Balonu şişirdiğimizde noktaların arasındaki mesafeler artar. Noktaların birbirinden uzaklaşması için balonun yüzeyinde yürümeleri gerekmez; yüzeyin kendisi genişlemektedir. Evrenin genişlemesini düşünürken de benzer bir benzetmeden yararlanabiliriz. Elbette gerçek evren, bir balonun yüzeyi değildir ve genişlemek için dışarıda başka bir boşluğa ihtiyaç duymaz. Dahası, genişleme yalnızca devam etmiyor; mevcut gözlemlerin desteklediği standart kozmolojik modele göre hızlanıyor.
1998 yılında iki bağımsız araştırma grubu, uzak Tip Ia süpernovalarının parlaklıklarını inceleyerek evrenin genişlemesinin beklendiği gibi yavaşlamadığını, aksine hızlandığını ortaya koydu. Bu olağanüstü keşif, 2011 Nobel Fizik Ödülü’ne uzanan bilimsel gelişmelerin temelini oluşturdu [4].
Peki, evrenin genişlemesini hızlandıran nedir? İşte burada karşımıza modern fiziğin en büyük muammalarından biri çıkıyor: karanlık enerji. Avrupa Uzay Ajansı’nın Planck görevinden elde edilen verilerle uyumlu standart kozmoloji modeline göre evrenin toplam madde-enerji içeriğinin yaklaşık %4,9’unu bildiğimiz sıradan madde, %26,8’ini karanlık madde ve %68,3’ünü karanlık enerji oluşturuyor [5].
Yani yıldızlar, gezegenler, okyanuslar, ağaçlar, bedenimiz ve görebildiğimiz bütün nesneler, evrenin toplam madde-enerji içeriğinin yalnızca yaklaşık yüzde beşini temsil ediyor. Geri kalan büyük bölümün fiziksel doğasını ise henüz tam olarak anlayabilmiş değiliz. Bu gerçek bana inanılmaz geliyor. İnsanlık atomları inceliyor, galaksilerin milyarlarca yıl önceki ışığını yakalıyor, uzaya teleskoplar gönderiyor; buna rağmen evrenin büyük bölümünün ne olduğunu hâlâ araştırıyor.
Karanlık maddenin varlığını, galaksilerdeki yıldızların hareketlerinden ve ışığın kütleçekim etkisiyle bükülmesinden çıkarabiliyoruz. Karanlık enerji ise evrenin hızlanan genişlemesini açıklamak için kullandığımız kavram. Fakat her ikisinin de temel doğası, günümüz fiziğinin çözülmemiş problemleri arasında.
Bir de kara delikler var. Işığın bile olay ufkunun içinden kaçamadığı bu olağanüstü gök cisimleri gerçekten mevcut. Buna karşılık solucan delikleri, genel görelilik kuramının bazı matematiksel çözümlerinde karşımıza çıksa da henüz gözlemlenmiş değiller. Onları uzayda kullanılabilir geçitler olarak kabul etmek için elimizde bilimsel kanıt yok [6] [14].
Gelelim beni en fazla düşündüren sorulardan birine: Evren bu kadar büyükse, başka yaşamlar neden olmasın? 2020 yılında NASA’nın Kepler verilerine dayanan bir araştırması, yalnızca Samanyolu’nda bile yüzeyinde sıvı su bulunmasına elverişli koşullara sahip olabilecek en az yaklaşık 300 milyon kayalık gezegen bulunabileceğini tahmin etti. Bu, başka bir yerde yaşam bulunduğunun kanıtı değil. Çünkü bir gezegenin yaşanabilir bölgede yer alması, üzerinde gerçekten yaşam bulunduğu veya insanların orada yaşayabileceği anlamına gelmiyor. Atmosferi, radyasyonu, sıcaklığı ve çok sayıda başka koşulu da bilmemiz gerekiyor [7].
Yine de düşünün, yalnızca bizim galaksimizde yüz milyonlarca potansiyel dünya… NASA’nın 5 Kasım 2026 tarihli ötegezegen arşivinde, Güneş Sistemi dışında doğrulanmış 6.464 gezegen kayıtlı. Bunlar doğrudan veya dolaylı gözlem yöntemleriyle varlıkları belirlenmiş dünyalar. Keşfedilmeyi bekleyenlerin sayısıysa çok daha fazla olabilir [8].
Peki, neden gidemiyoruz? Çünkü evren yalnızca büyük değil; aynı zamanda mesafeler, insan ömrünün ve bugünkü teknolojimizin sınırlarını çoktan aşıyor. Einstein’ın özel görelilik kuramına göre ışığın boşluktaki hızı saniyede tam 299.792.458 metre. Fizik yasalarının bugün bildiğimiz biçimiyle, kütlesi olan hiçbir cisim boşlukta ışık hızına ulaşamaz veya onu aşamaz. Işık hızı, yerel olarak madde ve bilginin iletimi için temel sınırdır.
Burada ilk bakışta çelişkili görünen bir ayrıntı var: Çok uzak galaksilerin birbirlerinden uzaklaşma hızı, uzayın genişlemesi nedeniyle ışık hızını aşabiliyor. Ancak bu, galaksilerin kendi yerel uzaylarında ışıktan hızlı hareket ettikleri anlamına gelmiyor. Genişleyen şey uzayın ölçeği. Dolayısıyla özel göreliliğin yerel hız sınırı ihlal edilmiş olmuyor [9].
Bize Güneş’ten sonra en yakın yıldız olan Proxima Centauri yaklaşık 4,24 ışık yılı uzaklıkta. Işık hızında seyahat etmek mümkün olsaydı bile oraya ulaşmak Dünya’dan bakıldığında dört yılı aşkın süre alırdı. Bugünkü uzay araçlarının hızlarıyla ise böyle bir yolculuk on binlerce yıl sürebilir. Samanyolu’nun komşusu Andromeda Galaksisi yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaklıkta. Yani bugün teleskoplarımızla Andromeda’ya baktığımızda onun bugünkü hâlini değil, yaklaşık 2,5 milyon yıl önceki geçmişini görüyoruz. Aslında gökyüzüne her baktığımızda geçmişe bakıyoruz. Güneş’i yaklaşık sekiz dakika önceki hâliyle görüyoruz. Bin ışık yılı uzaklıktaki bir yıldızdan bugün gözümüze ulaşan ışık, bin yıl önce yola çıkmış. Milyarlarca ışık yılı uzaktaki galaksilerin ışığı ise henüz Dünya’nın, hatta Güneş Sistemi’nin bile var olmadığı dönemlerden haber getiriyor. Bu nedenle teleskoplar yalnızca uzağı gösteren araçlar değil, aynı zamanda evrenin geçmişini incelememizi sağlayan bilimsel zaman makineleri.
Zamanda yolculuk kavramı benim roman yazarı hayal gücümü de fazlasıyla besliyor. Fizikte zamanın gözlemciye, hıza ve kütleçekim alanına bağlı olarak farklı hızlarda akabilmesi deneylerle doğrulanmış bir gerçek. Ancak geçmişe gidip olayları değiştirmek veya solucan deliklerinden geçerek uzak galaksilere ulaşmak, bugün için doğrulanmış bir teknoloji değil; kuramsal fiziğin ve bilimkurgunun tartışmalı alanlarında yer alıyor.
Yakın zamanda izlediğim bir belgesel galaksilerin çarpışmasını anlatıyordu. Doğrusu, bu görüntüler beni hem büyüledi hem şaşırttı. Çünkü galaksiler birbirinden uzaklaşırken bazıları nasıl oluyor da çarpışabiliyor? Cevap kütleçekiminde saklı. Evren büyük ölçekte genişlese bile birbirine kütleçekimsel olarak bağlı galaksiler, bu genişlemeye rağmen yaklaşabilir ve birleşebilir. Üstelik galaksi çarpışmaları, filmlerdeki gibi milyarlarca yıldızın birbirine çarpması anlamına gelmiyor. Yıldızlar arasındaki mesafeler o kadar büyük ki galaksiler birleşirken yıldızların doğrudan çarpışması genellikle çok düşük olasılıklı. Asıl büyük değişim galaksilerin şekillerinde, yıldız yörüngelerinde ve gaz bulutlarında yaşanıyor. İçinde bulunduğumuz Samanyolu bile geçmişte bu birleşmelerden payını almış.
Avrupa Uzay Ajansı’nın Gaia gözlemleri, yaklaşık 10 milyar yıl önce Samanyolu’nun Gaia–Enceladus adı verilen eski bir galaksiyle büyük bir birleşme yaşadığını ortaya koymuştu. Ağustos 2026’da yayımlanan yeni bir araştırmada ise Hubble Uzay Teleskobu verileriyle, yaklaşık 11,8 milyar yıl önce gerçekleşmiş daha eski bir galaksi birleşmesinin güçlü kanıtları açıklandı [10].
Yani bugün geceleri hayranlıkla seyrettiğimiz Samanyolu, milyarlarca yıl boyunca yaşanmış kozmik karşılaşmaların ve birleşmelerin bir ürünü.
Peki, gelecekte ne olacak? Uzun yıllar boyunca Samanyolu ile Andromeda’nın yaklaşık dört ila beş milyar yıl sonra çarpışacağı neredeyse kesin kabul ediliyordu. Ancak bilimsel gelişmeler, bildiğimizi sandığımız bazı şeyleri yeniden sorgulamamıza neden olabiliyor. Haziran 2025’te duyurulan ve Nature Astronomy dergisinde yayımlanan bir çalışma, Hubble ve Gaia verileriyle yapılan yeni hesaplamalarda, önümüzdeki 10 milyar yıl içinde bu iki galaksinin birleşme olasılığının yaklaşık yüzde elli düzeyinde olduğunu ortaya koydu. Yani bu karşılaşma hâlâ mümkün; ancak artık kesin bir gelecek olarak değerlendirilmemeli [11].
Benim için bundan daha düşündürücü olan, evrenin çok uzak geleceğinde yaşanabilecek başka bir değişim. Eğer karanlık enerjinin etkisiyle hızlanan kozmik genişleme bugün öngördüğümüz biçimde devam ederse, kütleçekimsel olarak birbirine bağlı olmayan uzak galaksiler zamanla bizden öylesine uzaklaşacak ki onların gelecekte yaydığı ışık artık bize ulaşamayacak. Kozmolojik modellere göre, on milyarlarca ve yüz milyarlarca yıl gibi olağanüstü uzun zaman ölçeklerinde, Yerel Grup’un evrenin geri kalanından giderek yalıtılmış hâle gelmesi bekleniyor. Ancak bu grubun gelecekte tek bir büyük galaksiye dönüşüp dönüşmeyeceği henüz kesin değil. Dolayısıyla çok uzak gelecekteki gökyüzü, Samanyolu ile Andromeda’nın birleşmesinden bağımsız olarak, bugün gördüğümüz evrenden son derece farklı olabilir [11][12].
Bir düşünün… Bugün milyarlarca galaksiyle dolu olduğunu bildiğimiz bir evren, çok uzak gelecekte gökyüzünü inceleyen varsayımsal bir uygarlığa bambaşka görünebilir. Belki yalnızca kendi galaksisini veya kütleçekimiyle bağlı yakın galaksi topluluğunu görebilecek. Kozmik genişleme nedeniyle uzak galaksilerden gelen ışık giderek daha fazla kırmızıya kayacak ve zayıflayacak. Çok uzak gelecekte bu galaksilerin gözlemlenmesi son derece güç, hatta bazı durumlarda imkânsız hâle gelecek. Böyle bir uygarlık, evrenin geri kalanından habersiz kalabilecek. Oysa uzaklarda hâlâ galaksiler bulunuyor olacak.
Onların görünmez olması, yok oldukları anlamına gelmeyecek. İşte bu düşünce beni derinden etkiliyor. Çünkü evren yalnızca mekân bakımından uçsuz bucaksız değil; zaman bakımından da hayal gücümüzün sınırlarını aşıyor. Bugün gökyüzüne bakarak öğrendiğimiz bazı gerçekleri, milyarlarca yıl sonra yaşayabilecek gözlemciler aynı yöntemlerle keşfedemeyebilir.
Çoğu zaman düşünüyorum, bizim gözlemleyebildiğimiz evrenin ötesinde neler var? Gözlemlenebilir evrenin bir sınırı bulunuyor ama bu, uzayın orada sona erdiği anlamına gelmiyor. Işığı henüz bize ulaşmamış ya da hiçbir zaman ulaşamayacak bölgeler bulunabilir. Evrenin tamamı sonlu mu, sonsuz mu? Bilmiyoruz. Asıl büyüleyici olan da bu değil mi? Her yeni keşif bir soruyu cevaplıyor ama ardından çok daha büyük sorular doğuruyor.
Yaşam yalnızca Dünya’da mı ortaya çıktı? Kâinatın bir başka köşesinde, bizim gibi gökyüzüne bakıp varoluşunu sorgulayan canlılar var mı? Bir başka gezegende de bir çocuk, kendi evinin bahçesinden yıldızlara bakarak uzak dünyaların hayalini kuruyor olabilir mi? Belki hiçbir zaman öğrenemeyeceğiz. Belki de insanlık, henüz hayal bile edemediğimiz teknolojiler geliştirerek bugün erişilemez görünen uzaklıklara ilişkin yeni bilgiler elde edecek. Bilim bize kesinleşmiş gözlemlerle henüz sınanmamış olasılıkları birbirinden ayırmayı öğretiyor. Hayal gücümüz ise bilinmeyenin karşısında yeni sorular sormamızı sağlıyor. Bana kalırsa bu ikisi birbirinin düşmanı değil; insan merakının birbirini tamamlayan iki ayrı gücü.
Yazdığım bilimkurgu ve fantastik romanlara pek çok malzeme çıkarıyor şu ihtişamlı evrenimiz. Karanlık madde, kara delikler, uzak gezegenler, zamanın göreli akışı ve henüz çözemediğimiz kozmik sırlar… Her biri başka bir hikâyenin başlangıcı olabilecek kadar etkileyici. Ama bütün bu bilimsel kavramların, sayısal değerlerin ve devasa uzaklıkların ardından zihnim yine çocukluğuma dönüyor.
Avcılar’daki evimizin o kocaman bahçesine… Ablamın bize yıldızları gösterdiği gecelere…
Kardeşimle birlikte gökyüzünde ışıklı bir cisim gördüğümüzde duyduğumuz o tarifsiz heyecana…
O günlerde gökyüzünün gerçek büyüklüğünü bilmiyorduk. Milyarlarca galaksiden, karanlık enerjiden, uzay-zamanın eğriliğinden habersizdik. Ama çok kıymetli bir şeye sahiptik: Merak etmeyi biliyorduk.
Bugün evren hakkında çok daha fazla şey öğrenmiş olsam da yıldızlara baktığımda hissettiğim hayranlık hiç değişmedi. Hatta daha da büyüdü. Çünkü artık biliyorum ki o bahçeden baktığım gökyüzü, yalnızca yıldızlarla süslenmiş karanlık bir kubbe değildi. Geçmişi milyarlarca yıla uzanan, ışığın bile aşmakta zorlandığı mesafelerle dolu, sürekli değişen ve henüz büyük bölümünü anlayamadığımız muazzam bir kâinatın penceresiydi. Ve ben hâlâ o pencerenin önündeyim. Çocukluğumdaki aynı merakla, aynı hayranlıkla… Belki evrenin bütün sırlarını öğrenmeye bir insan ömrü yetmez. Ama insanın ömrüne anlam katan şeylerden biri de o sırların peşinden gitmek değil midir?
Sarav Asiye Yiğit * 7 Kasım 2026 Cumartesi
Kaynaklar
[1] NASA, How Big is Space? We Asked a NASA Expert: Episode 61, 2025. https://www.nasa.gov/science-research/astrophysics/how-big-is-space-we-asked-a-nasa-expert-episode-61/
[2] NASA, Our Milky Way Galaxy: How Big is Space?, 2 Nisan 2019. https://science.nasa.gov/universe/exoplanets/our-milky-way-galaxy-how-big-is-space/
[3] NASA, Hubble Completes Eight-Year Effort to Measure Expanding Universe, 25 Mayıs 1999. https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-completes-eight-year-effort-to-measure-expanding-universe/
[4] The Nobel Prize, The Nobel Prize in Physics 2011, 2011. https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2011/summary/
[5] European Space Agency (ESA), Planck Science Highlights. https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Planck/Planck_science_highlights
[6] NASA, Black Holes, kara deliklerin fiziksel özellikleri, olay ufku ve solucan deliklerinden farkları. https://science.nasa.gov/universe/black-holes/
[7] NASA, About Half of Sun-Like Stars Could Host Rocky, Potentially Habitable Planets, 2020. https://www.nasa.gov/missions/kepler/about-half-of-sun-like-stars-could-host-rocky-potentially-habitable-planets/
[8] NASA Exoplanet Archive, Confirmed Planets, 5 Kasım 2026 tarihli kayıtlar. https://exoplanetarchive.ipac.caltech.edu/
[9] NASA, Imagine the Universe! – Ask an Astrophysicist, kozmik genişleme ve ışık hızı üzerine bilimsel açıklamalar. https://imagine.gsfc.nasa.gov/ask_astro/cosmology.html
[10] NASA, Hubble Solves Merger Mystery From Milky Way’s Early Years, 17 Ağustos 2026. https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-solves-merger-mystery-from-milky-ways-early-years/
[11] Nature Astronomy, No Certainty of a Milky Way–Andromeda Collision, 2025. https://www.nature.com/articles/s41550-025-02563-1
[12] Nagamine, K. & Loeb, A., Future Evolution of Nearby Large-Scale Structure in a Universe Dominated by a Cosmological Constant, 2002. https://arxiv.org/abs/astro-ph/0204249
[13] NASA, Sun: Facts, Güneş Sistemi’nin Samanyolu merkezi çevresindeki yörünge hareketi. https://science.nasa.gov/sun/facts/
[14] Morris, M. S. & Thorne, K. S., Wormholes in Spacetime and Their Use for Interstellar Travel: A Tool for Teaching General Relativity, American Journal of Physics, 56, 395–412, 1988. https://doi.org/10.1119/1.15620







Yorumunuzu Bırakın